Dewi Sant

Dewi oedd mab Non a Sandde (neu Sant), Brenin Ceredigion. Aeth Non yn lleian yn fuan ar ôl y geni ac aeth hi i Lydaw i fyw. Ar ôl cael ei ddysgu gan ei athro, Peulyn, penderfynodd Dewi fyw bywyd syml a bwyta bara ac yfed dŵr. Cafodd e enw newydd – Aquaticus (Dyn y Dŵr).

Geni Dewi
Pan ddaeth Dewi i’r byd, digwyddodd pethau rhyfedd iawn. Dyma un ohonyn nhw. Roedd Non, ei fam, wedi bod yn defnyddio carreg yn obennydd pan oedd hi’n gorwedd ar y llawr. Pan ddaeth Dewi, holltodd y garreg yn ei hanner.

Y Genhinen
Unwaith, roedd brwydr ofnadwy. Yn anffodus roedd y Cymry yn colli – yn bennaf am nad oedd yn bosib gweld pwy oedd pwy. Dwedodd Dewi wrthyn nhw am wneud yn siŵr bod pob Cymro yn gwisgo cenhinen. Cyn bo hir, roedd pob Cymro yn gwisgo cenhinen ac enillon nhw’r frwydr yn hawdd.

Y Tir yn Codi yn Llanddewibrefi
Roedd Dewi yn Llanddewibrefi yn y gorllewin ac roedd miloedd o bobl yno i wrando arno fe’n siarad. Doedd y rhai yn y cefn ddim yn gallu clywed Dewi o gwbl. Yn sydyn, cododd y tir lle roedd Dewi yn sefyll ac roedd pawb yn gallu gweld a chlywed Dewi.

Cennin Pedr
Roedd Dewi yn pregethu un gwanwyn yn Llanbedr ac roedd y pysgotwyr allan ar y môr eisiau clywed ei eiriau. Yn sydyn, dyma filoedd o utgyrn bach melyn yn tyfu o’r ddaear. O fewn eiliadau roedd y pysgotwyr yn eu cychod yn gallu clywed pob gair yn glir.

Gwella Peulyn
Peulyn oedd athro Dewi a doedd e ddim yn ddyn iach. Byddai’n cael pen tost yn aml. Un bore, ar fynydd Llanllyfni, doedd e ddim yn gallu gweld o gwbl. Daeth da o’r myfyrwyr, Samson a Gildas i geisio helpu Peulyn – ond heb lwyddiant. Wedyn, daeth Dewi i gyffwrdd â llygaid yr hen ŵr ac yn sydyn roedd e’n gallu gweld.

Eglwys Gadeiriol Tyddewi
Cododd Dewi fynachlog ger Tyddewi a daeth yn ganolfan bwysig. Daeth Gwilym Orchfygwr i Dyddewi i weddïo a phenderfynodd y Pab Calixtus II fod Tyddewi yn lle da i bererinion fynd. Roedd dwy daith i Dyddewi o’r un gwerth â thaith i Rufain. Roedd tair taith i Dyddewi o’r un gwerth â thaith i Gaersalem!

Geni Dewi
Pan gafodd Dewi ei eni ymddangosodd ffynnon newydd wrth draed ei fam, Non. Mae ffynhonnau yn lleoedd arbennig iawn ac yn yr hen amser byddai pobl yn mynd i yfed dŵr o ffynnon os oedden nhw’n sâl neu os oedd ganddyn nhw broblem.

Baner Dewi Sant
Roedd yr Eglwys yng Nghymru ym 1939 eisiau baner newydd a dewison nhw faner Tyddewi gyda rhai newidiadau. Y newid mwyaf oedd y penderfyniad i gael croes ddu ar gefndir melyn yn lle croes felyn ar gefndir du. Mae baner Dewi Sant – gyda’r groes felyn – yn dod yn boblogaidd eto nawr.